Cây cà chua đang sai quả, bạn vui mừng ra vườn thì thấy đáy quả xuất hiện một đốm nâu đen, lõm xuống như bị cháy. Đó chính là bệnh thối đít quả cà chua – nỗi ám ảnh của rất nhiều người trồng rau tại nhà. Tin vui là bệnh này không lây và hoàn toàn có thể phòng được nếu bạn hiểu đúng nguyên nhân.
Trong bài viết này, AZ Farming sẽ giúp bạn nhận biết triệu chứng, hiểu vì sao quả bị thối đáy và cách khắc phục tận gốc, dựa trên tài liệu của nhiều trường đại học nông nghiệp.
Bệnh thối đít quả cà chua là gì?
Thối đít quả (tiếng Anh: blossom end rot), còn gọi là thối đáy quả hay thối đuôi trái, là hiện tượng phần đáy quả – nơi trước đây là hoa – bị hoại tử và chuyển màu nâu đen.
Điểm quan trọng nhất bạn cần nhớ: đây không phải bệnh do nấm hay vi khuẩn. Theo Đại học Bang Oregon, đây là rối loạn sinh lý do mất cân bằng nước và dinh dưỡng trong cây. Nó không lây từ cây này sang cây khác.
Vì vậy, phun thuốc trừ nấm hay thuốc trừ sâu đều vô ích. Đại học Bang Michigan khẳng định rõ hai nhóm thuốc này không có tác dụng kiểm soát hiện tượng thối đít quả.
Ngoài cà chua, rối loạn này còn gặp ở ớt, cà tím, dưa hấu và các cây họ bầu bí như bí ngô, bí ngòi, dưa leo.
Dấu hiệu nhận biết quả cà chua bị thối đít
Triệu chứng bệnh thối đít quả cà chua thường xuất hiện khi quả còn xanh, đang lớn nhanh. Bạn quan sát theo các giai đoạn sau:
- Ban đầu: đáy quả có một vết nhỏ trông như ngấm nước, màu xanh nhạt hoặc vàng nhạt.
- Tiến triển: vết lan rộng, chuyển nâu rồi đen, lõm xuống.
- Giai đoạn cuối: vùng bệnh khô, dai như da. Có thể chiếm tới nửa quả.
- Nhiễm thứ cấp: nấm mốc hoặc vi khuẩn xâm nhập qua vết hỏng, làm quả thối nhũn, bốc mùi.
Bệnh hay xuất hiện ở những chùm quả đầu tiên. Đại học Tennessee ghi nhận đây thường là vấn đề tạm thời, chủ yếu trên chùm quả thứ nhất và thứ hai.
Phân biệt với các vấn đề dễ nhầm
| Hiện tượng | Vị trí | Đặc điểm |
|---|---|---|
| Thối đít quả | Luôn ở đáy quả | Đốm nâu đen, lõm, khô dai như da |
| Cháy nắng | Mặt quả hướng nắng | Vùng trắng nhạt hoặc vàng, khô như giấy, màu sáng hơn |
| Thối do vi khuẩn | Bất kỳ đâu trên quả | Mềm nhũn, chảy nước, mùi hôi |
| Bọ xít chích hút | Rải rác khắp quả | Nhiều chấm nhỏ, mô bên dưới trắng xốp |
Nếu quả mềm nhũn và hôi ngay từ đầu, bạn nên tham khảo thêm bài bệnh thối nhũn để xử lý đúng hướng.
Nguyên nhân gây bệnh thối đít quả cà chua
Gốc rễ của bệnh thối đít quả cà chua là quả thiếu canxi trong lúc đang phát triển. Canxi giúp xây dựng thành tế bào. Thiếu nó, các tế bào ở đáy quả – phần xa nhất – bị chết trước.
Nhưng điều thú vị là đất trong vườn thường không hề thiếu canxi. Vấn đề nằm ở chỗ cây không đưa được canxi lên quả.
1. Tưới nước thất thường – thủ phạm số 1
Canxi chỉ di chuyển trong cây theo dòng nước. Đại học Bang Michigan giải thích: khi đất khô hạn, quả đang lớn có thể thiếu canxi dù trong đất vẫn đủ.
Lúc đất quá khô rồi lại quá ướt, rễ hút không ổn định. Đại học Virginia Tech còn ghi nhận bệnh có thể xuất hiện sau đợt mưa lớn bất thường, khi rễ bị úng và tổn thương.
2. Bón thừa phân, nhất là phân đạm amoni
Theo Đại học Tennessee, bón quá nhiều phân khiến muối amoni, kali, natri hoặc magie tích tụ quanh rễ. Các chất này cạnh tranh với canxi, làm tăng tỷ lệ thối đít quả. Bón thừa đạm còn khiến cây ra lá rậm, lá “giành” mất phần canxi của quả.
3. Độ pH đất không phù hợp
Đất quá chua hoặc quá kiềm đều cản trở cây hấp thu canxi. Khuyến nông Alabama và Đại học Georgia khuyên giữ pH đất trong khoảng 6,0 – 6,5.
4. Rễ bị tổn thương và trồng khi đất còn lạnh
Xới đất sâu sát gốc làm đứt rễ, giảm khả năng hút nước. Cây trồng quá sớm khi đất còn lạnh cũng dễ bị thối đít ở lứa quả đầu.
5. Trồng trong chậu và chọn giống
Cà chua trồng chậu, thùng xốp dễ bị hơn vì đất trong chậu khô và ướt rất nhanh. Ngoài ra, một số giống tự nhiên mẫn cảm hơn các giống khác, nhất là giống quả dài.
Cách khắc phục khi quả đã bị thối đít
Quả đã mắc bệnh thối đít quả cà chua sẽ không thể lành lại. Việc của bạn là cứu những lứa quả sau:
- Hái bỏ quả bệnh sớm. Cây sẽ dồn dinh dưỡng cho quả khỏe. Quả bị nhẹ, vết nhỏ vẫn có thể cắt bỏ phần hỏng rộng ra một chút rồi dùng phần còn lại.
- Kiểm tra độ ẩm đất ngay. Cắm ngón tay sâu khoảng 5 cm. Đất khô thì tưới đẫm, đất sũng nước thì tạm ngưng và kiểm tra thoát nước.
- Ngừng bón đạm. Tạm dừng phân đạm, phân có nhiều amoni cho tới khi cây ổn định.
- Không phun thuốc trừ nấm. Vì không có tác nhân gây bệnh, thuốc chỉ tốn tiền và ảnh hưởng thiên địch.
Còn phun canxi qua lá thì sao? Đại học Bang South Dakota cho biết cách này ít giá trị vì canxi hấp thu kém và gần như không di chuyển tới quả. Khuyến nông Alabama cũng nhận định phun canxi không có tác dụng với thối đít quả.
Cách phòng bệnh thối đít quả cà chua tận gốc
Cách phòng bệnh thối đít quả cà chua hiệu quả nhất là giữ cho cây được cung cấp nước đều đặn. Dưới đây là các bước cụ thể.
Tưới đều, tưới sâu
Theo Đại học Georgia, cà chua cần khoảng 2,5 – 3,8 cm nước mỗi tuần trong giai đoạn sinh trưởng và nuôi quả, tùy loại đất và thời tiết. Quy đổi ra, mức này tương đương khoảng 25 – 38 lít nước cho mỗi m² mỗi tuần.
Bạn nên tưới sâu, ít lần thay vì tưới nông hằng ngày. Tưới vào sáng sớm, tưới vào gốc, tránh làm ướt lá. Nếu chưa rõ lượng nước phù hợp, bài tưới cây đúng cách sẽ giúp bạn nhiều.
Với chậu và thùng xốp, hãy kiểm tra đất mỗi ngày trong mùa nắng. Nếu hay vắng nhà, bạn có thể tham khảo cách tưới cây bằng chai nhựa để giữ ẩm ổn định.
Phủ gốc giữ ẩm
Phủ gốc bằng rơm, lá khô hoặc mụn dừa dày vài cm giúp đất không khô quá nhanh. Khuyến nông Alabama xác nhận lớp phủ giúp giữ ẩm và giảm tỷ lệ thối đít quả.
Lưu ý: Đại học Bang North Carolina cảnh báo phủ nilon trong mùa hạn nặng có thể làm bệnh nặng hơn nếu không tưới đủ.
Bón phân cân đối, ưu tiên hữu cơ
- Bón lót phân chuồng hoai, phân compost để đất tơi xốp, giữ ẩm tốt.
- Không lạm dụng phân đạm, nhất là giai đoạn ra hoa, nuôi quả.
- Nếu xét nghiệm đất thấy thiếu canxi hoặc pH thấp, có thể bón vôi theo khuyến cáo.
Tìm hiểu thêm vai trò từng chất trong bài phân bón và chất dinh dưỡng đối với cây trồng, hoặc bài dấu hiệu cây thiếu dinh dưỡng để đọc vị cây chính xác hơn.
Về vỏ trứng: nhiều người nghiền vỏ trứng bón gốc để bổ sung canxi. Cách này không hại, nhưng vỏ trứng phân giải rất chậm nên không thể cứu nhanh lứa quả đang bị.
Bảo vệ bộ rễ
- Không xới đất sâu sát gốc khi cây đã ra quả.
- Lên luống cao hoặc chọn chậu có lỗ thoát nước tốt để tránh úng.
- Trồng cây con khi thời tiết đã ấm, đất không còn lạnh.
Bảng tóm tắt phòng bệnh
| Việc cần làm | Mục đích |
|---|---|
| Tưới đều 25 – 38 lít/m²/tuần | Giữ dòng canxi lên quả ổn định |
| Phủ gốc bằng rơm, lá khô | Hạn chế đất khô – ướt thất thường |
| Giữ pH đất 6,0 – 6,5 | Giúp rễ hấp thu canxi tốt |
| Hạn chế phân đạm amoni | Tránh cạnh tranh với canxi |
| Không xới sâu sát gốc | Bảo vệ rễ hút nước |
Bạn có thể tham khảo thêm tài liệu gốc của Đại học Bang North Carolina về thối đít quả trên cà chua, ớt và dưa hấu.
Cà chua thủy canh có bị thối đít quả không?
Có. Trong hệ thống thủy canh, rối loạn này thường xảy ra khi dung dịch thiếu canxi, nồng độ quá đặc hoặc trời quá nóng khiến cây thoát hơi mạnh. Nếu bạn trồng theo cách này, hãy xem hướng dẫn trồng cà chua thủy canh tại nhà để điều chỉnh dung dịch phù hợp.
Câu hỏi thường gặp
Quả cà chua bị thối đít có ăn được không?
Có thể ăn nếu vết hỏng nhỏ và quả không có mùi lạ. Bạn cắt bỏ phần đáy rộng ra một chút. Quả đã thối nhũn, có mốc thì nên bỏ.
Thối đít quả có lây sang cây khác không?
Không. Bệnh thối đít quả cà chua là rối loạn sinh lý, không do nấm hay vi khuẩn nên không lây lan giữa các cây.
Bao lâu thì cây hết bị thối đít quả?
Khi bạn điều chỉnh tưới nước đều đặn, các lứa quả mới hình thành sau đó thường phát triển bình thường. Quả đã bị thì không hồi phục.
Kết luận
Bệnh thối đít quả cà chua không đáng sợ như vẻ ngoài của nó. Chìa khóa nằm ở việc tưới nước đều đặn, phủ gốc giữ ẩm, bón phân cân đối và bảo vệ bộ rễ – chứ không phải phun thuốc. Chỉ cần thay đổi thói quen chăm sóc, những lứa quả tiếp theo sẽ đỏ đẹp, tròn trịa.
Hãy ra vườn kiểm tra độ ẩm đất ngay hôm nay. Và đừng quên theo dõi AZ Farming để nhận thêm nhiều mẹo chăm vườn rau sạch tại nhà nhé!
Xin Chào! Tôi là Bao Pham với sở thích nghiên cứu nông nghiệp tôi đã thành lập AZ Farming, với mong muốn đồng hành cùng những người yêu thích nông nghiệp và làm vườn…Cùng xây dựng một nền nông nghiệp xanh sạch hiện đại bền vững.