Su su là loại cây leo "một vốn bốn lời" hiếm hoi: chỉ một gốc trồng nhưng cho cả rổ ngọn non lẫn hàng chục trái mỗi vụ, lại phủ xanh mát cả một góc sân thượng. Nếu bạn đang tìm cách trồng su su tại nhà sao cho giàn leo sum suê, ít sâu bệnh và thu hoạch đều tay, bài viết này của AZ Farming sẽ hướng dẫn bạn từng bước, từ chọn quả giống, làm giàn cho đến chăm bón và thu hái đúng thời điểm.
#1 Su su là cây gì? Vì sao nên trồng ngay tại nhà
Su su (còn gọi là su suê, chayote) có tên khoa học Sechium edule, thuộc họ Bầu Bí (Cucurbitaceae) – cùng họ với dưa leo, mướp đắng, bí đao. Đây là cây thân leo lâu năm, sống được nhiều năm nếu chăm sóc tốt, mỗi năm cho năng suất cao hơn khi gốc đã trưởng thành.
Điểm đặc biệt của su su là ăn được cả hai phần: ngọn su su (đọt non) dùng để luộc, xào tỏi rất ngon, và quả su su dùng nấu canh, xào, hầm xương. Trồng một giàn su su vừa có rau ăn quanh năm, vừa tạo bóng mát tự nhiên cho sân thượng hay ban công.
| Nhiệt độ thích hợp | 18 – 25°C, cây ưa mát, không chịu được nắng gắt kéo dài hoặc sương giá |
| Ánh sáng | Tối thiểu 6 giờ nắng mỗi ngày, thoáng gió |
| Đất trồng | Tơi xốp, giàu mùn, thoát nước tốt |
| Độ pH đất | 5,5 – 6,8 (hơi chua đến trung tính) |
| Nhu cầu nước | Nhiều, cần giữ ẩm đều nhưng tránh úng |
| Phân bón | Phân hữu cơ hoai mục, bổ sung NPK loãng định kỳ |
| Nhân giống | Trồng bằng quả su su đã nảy mầm |
| Sâu bệnh thường gặp | Bệnh héo xanh vi khuẩn, ruồi đục quả, bọ trĩ, rệp |
#2 Chuẩn bị trước khi trồng su su tại nhà
Chọn quả su su giống
Khác với hầu hết rau củ, su su không trồng bằng hạt mà trồng trực tiếp từ quả già đã lên mầm. Bạn chọn quả to, mập, vỏ còn xanh bóng, không dập úng, để quả ở nơi thoáng mát khoảng 2-3 tuần cho đến khi mầm nhú dài 1-2cm ở phần cuống là có thể đem trồng.
Chuẩn bị chậu, thùng trồng
Nếu trồng trong chậu hoặc thùng xốp trên sân thượng, bạn nên chọn loại dung tích lớn, tối thiểu 30-50 lít, cao ít nhất 30-40cm, có đục lỗ thoát nước dưới đáy. Su su là cây thân leo phát triển bộ rễ khỏe nên chậu càng rộng, cây càng sung sức và cho nhiều trái.
Chuẩn bị đất trồng
Su su thích đất tơi xốp, giàu dinh dưỡng, thoát nước tốt. Bạn có thể trộn đất thịt với phân trùn quế hoặc phân bò hoai mục, xơ dừa, trấu hun theo tỷ lệ khoảng 4 đất : 3 phân hữu cơ : 2 xơ dừa : 1 trấu hun. Nếu không có nguyên liệu tự trộn, có thể dùng đất trồng rau chuyên dụng đóng sẵn để tiết kiệm thời gian. Bạn có thể tham khảo thêm cách ủ phân compost tại nhà để chủ động nguồn phân hữu cơ sạch cho cây.
#3 Cách trồng su su tại nhà từng bước
Thời điểm trồng su su lý tưởng ở miền Bắc là cuối thu, khoảng tháng 9-10 âm lịch, để cây kịp leo giàn và ra hoa kết trái vào mùa đông – đầu xuân, vì su su là cây ngày ngắn, chỉ phân hóa mầm hoa khi ngày dài dưới khoảng 12 giờ. Ở vùng khí hậu mát quanh năm như Đà Lạt, Sa Pa, Tam Đảo, bạn có thể trồng gần như quanh năm.
Các bước cách trồng su su cơ bản:
- Bước 1: Đào hố hoặc hố trồng trong chậu sâu khoảng 15-20cm.
- Bước 2: Đặt quả su su nằm nghiêng, phần mầm hướng lên trên và nhô nhẹ khỏi mặt đất (không lấp kín mầm để tránh úng thối).
- Bước 3: Lấp đất xung quanh quả, nén nhẹ, tưới đẫm nước ngay sau khi trồng.
- Bước 4: Đặt chậu ở nơi có nắng, thoáng gió; những ngày đầu tưới nước 1-2 lần/ngày để giữ ẩm cho mầm phát triển.
#4 Làm giàn cho su su leo chắc chắn
Giàn leo là yếu tố quyết định năng suất của su su. Khi cây con cao khoảng 20-30cm và bắt đầu ra tua cuốn, bạn cần dựng giàn ngay để cây bám leo. Giàn nên làm bằng tre, gỗ hoặc khung sắt kết hợp lưới, cao tối thiểu 2m và đủ chắc chắn vì khi giàn sai trái, trọng lượng dây leo khá nặng.
Su su leo bằng tua cuốn tự nhiên nên bạn không cần buộc dây thường xuyên như một số cây leo khác, chỉ cần hướng ngọn non đầu tiên áp sát vào giàn, cây sẽ tự bám và phát triển rất nhanh. Cách làm giàn này khá giống với kỹ thuật làm giàn cho dưa leo hay mướp đắng – những cây cùng họ Bầu Bí với su su. Theo hướng dẫn của UC Master Gardeners, nếu không cắt tỉa, một dây su su có thể vươn dài hơn 10m nên giàn càng rộng rãi, cây càng phát triển tốt.
#5 Cách chăm sóc su su ra nhiều ngọn, sai quả
Tưới nước
Su su cần nhiều nước để phát triển thân lá và nuôi trái, nhưng đất luôn phải thoát nước tốt để tránh úng rễ. Giai đoạn cây con tưới 1-2 lần/ngày; khi cây đã leo giàn ổn định, bạn có thể giảm còn 3-4 lần/tuần, tăng tần suất vào những ngày nắng nóng.
Bón phân
Sau khi trồng khoảng 15-20 ngày, bón lót đợt đầu bằng phân hữu cơ hoai mục hoặc phân trùn quế quanh gốc. Sau đó cứ 20-30 ngày bón bổ sung một lần, kết hợp phân NPK pha loãng tưới gốc để cây ra hoa đậu trái đều. Nếu chưa quen cách đọc bao bì phân bón, bạn có thể xem thêm bài phân NPK là gì, cách đọc chỉ số và bón đúng cách để chọn tỷ lệ phù hợp cho từng giai đoạn sinh trưởng.
Tỉa nhánh, phòng sâu bệnh
Định kỳ tỉa bớt lá già, nhánh yếu để giàn thông thoáng, hạn chế nấm bệnh và giúp cây tập trung dinh dưỡng nuôi trái. Su su thuộc họ Bầu Bí nên thường gặp các sự cố tương tự dưa leo, bí: bệnh héo xanh vi khuẩn làm dây héo rũ đột ngột, ruồi đục quả gây thối trái non, cùng bọ trĩ, rệp chích hút ngọn non. Bạn nên kiểm tra vườn thường xuyên, ưu tiên biện pháp sinh học như bẫy dính vàng, tỉa bỏ lá bệnh; tham khảo cách nhận biết và xử lý qua bài bệnh héo xanh vi khuẩn và ruồi vàng đục quả để phòng trị kịp thời.
#6 Thu hoạch ngọn và quả su su đúng thời điểm
Sau khi trồng khoảng 1-1,5 tháng, cây bắt đầu cho ngọn non, bạn có thể hái đọt thường xuyên để ăn – việc này còn kích thích cây ra thêm nhiều nhánh mới, giàn sẽ càng sum suê.
Về quả, theo Đại học Florida (UF/IFAS), trái su su phát triển khoảng 1-2 tháng sau khi hoa được thụ phấn. Thời gian từ lúc trồng đến lứa quả đầu tiên thường dao động 60-100 ngày tùy điều kiện chăm sóc. Bạn nên hái quả khi còn non, vỏ xanh bóng, gai còn mềm, kích thước khoảng 8-12cm là ngon nhất – để quả già trên giàn sẽ bị xơ cứng, giảm chất lượng.
#7 Mẹo tăng năng suất và lưu ý khi trồng su su tại nhà
- Chọn vị trí nhiều nắng, thoáng gió để cây quang hợp tốt, ra hoa đậu trái đều.
- Gốc su su có thể lưu gốc qua nhiều năm, nhưng theo khuyến cáo của UC Master Gardeners, bạn nên trồng lại gốc mới sau khoảng 2-3 năm để hạn chế bệnh tích lũy trong đất.
- Cây thường cho năng suất cao nhất khi bước sang năm thứ 2-3, vì vậy đừng vội bỏ gốc su su cũ nếu năm đầu trái chưa nhiều.
- Nên đảo vị trí trồng hoặc thay lớp đất mặt định kỳ để hạn chế sâu bệnh tồn dư qua các vụ. Nếu muốn đa dạng vườn rau tại nhà, bạn có thể xem thêm cẩm nang trồng rau tại nhà để phối hợp trồng xen nhiều loại rau khác.
Câu hỏi thường gặp về cách trồng su su
Trồng su su bao lâu thì có trái?
Thông thường sau 60-100 ngày kể từ khi trồng, cây sẽ cho lứa quả đầu tiên, tùy điều kiện thời tiết và chăm sóc. Năng suất sẽ tăng dần và ổn định nhất khi cây bước sang năm thứ 2-3.
Vì sao su su ra nhiều hoa nhưng ít đậu trái?
Nguyên nhân thường do thiếu nắng, thiếu nước trong giai đoạn ra hoa, hoặc bón thừa đạm khiến cây phát triển lá nhiều hơn hoa trái. Bạn nên đảm bảo đủ nắng, cân đối phân bón và giữ ẩm đều trong giai đoạn cây ra hoa.
Có thể trồng su su quanh năm ở miền Nam không?
Su su là cây ngày ngắn, ưa khí hậu mát nên phù hợp nhất với vùng cao nguyên hoặc trồng vào mùa mát ở miền Nam. Ở những nơi nắng nóng quanh năm, cây vẫn phát triển thân lá nhưng thường ra hoa đậu trái kém hơn so với vùng khí hậu mát.
Chỉ với một quả su su giống, một chiếc chậu lớn và chiếc giàn chắc chắn, bạn đã có thể tự tay trồng cả giàn su su xanh mướt ngay tại nhà, vừa có ngọn non lẫn quả sạch để nấu ăn mỗi ngày. Nếu bạn đã áp dụng thành công cách trồng su su theo hướng dẫn trên, đừng ngần ngại chia sẻ hình ảnh giàn su su nhà mình để AZ Farming và mọi người cùng tham khảo nhé!
Xin Chào! Tôi là Bao Pham với sở thích nghiên cứu nông nghiệp tôi đã thành lập AZ Farming, với mong muốn đồng hành cùng những người yêu thích nông nghiệp và làm vườn…Cùng xây dựng một nền nông nghiệp xanh sạch hiện đại bền vững.