Su hào là loại rau vụ đông quen thuộc, củ giòn ngọt, luộc hay xào đều ngon. Nhưng nhiều người trồng xong lại gặp cảnh cây tốt lá mà củ bé tí, hoặc củ to nhưng ăn xơ như gỗ. Trong bài này, AZ Farming chia sẻ cách trồng su hào tại nhà đầy đủ từ chọn giống, gieo ươm tới thu hoạch, kèm cách xử lý ba lỗi hay gặp nhất: nứt củ, xơ củ và cây không phình củ.
#1 Su hào là cây gì? Điều kiện sinh trưởng cơ bản
Su hào (Brassica oleracea var. gongylodes) thuộc họ cải, cùng họ với bắp cải, súp lơ và cải xoăn kale. Phần bạn ăn không phải củ rễ mà là thân phình to ngay trên mặt đất, nên su hào rất hợp trồng chậu.
Đây là cây ưa mát. Theo Đại học Bang Utah (USU Extension), su hào phát triển tốt nhất khi nhiệt độ dưới khoảng 24°C; trời nóng kéo dài sẽ khiến thân củ hóa xơ, dai và mất vị ngọt.
| Tên khoa học | Brassica oleracea var. gongylodes |
| Nhiệt độ lý tưởng | 18 – 24°C (dưới 24°C cho chất lượng tốt nhất) |
| Ánh sáng | Tối thiểu 6 giờ nắng mỗi ngày |
| Đất trồng | Thịt nhẹ hoặc cát pha, tơi xốp, giàu mùn, thoát nước tốt |
| Độ pH đất | 6,5 – 6,8 |
| Nhu cầu nước | Đều đặn, khoảng 2,5 – 5cm nước/tuần |
| Nhân giống | Gieo hạt (ươm cây con rồi trồng) |
| Sâu bệnh chính | Sâu tơ, sâu xám, rệp, bọ nhảy, thối nhũn |
#2 Thời vụ trồng su hào
Bước đầu tiên trong cách trồng su hào là chọn đúng thời vụ. Gieo sai mùa thì chăm giỏi đến mấy cây cũng khó cho củ đẹp.
Ở miền Bắc, su hào là cây vụ đông xuân với ba thời vụ chính (theo hướng dẫn của Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Ninh Bình):
- Vụ sớm: gieo hạt tháng 7 – 8, trồng tháng 8 – 9. Nên chọn giống ngắn ngày.
- Chính vụ: gieo tháng 9 – 10. Đây là vụ dễ trồng nhất, củ to và ngọt nhất.
- Vụ muộn: gieo tháng 11, thu hoạch ra Tết.
Miền Nam và vùng đồng bằng nắng nóng quanh năm khá khó trồng su hào. Bạn nên chọn thời điểm mát nhất trong năm (khoảng tháng 11 – 1) và ưu tiên giống ngắn ngày. Riêng Đà Lạt, Mộc Châu hay các vùng cao mát mẻ thì trồng được gần như quanh năm.
Một lưu ý ít người biết: nếu cây con gặp lạnh sâu kéo dài (dưới khoảng 7°C), su hào dễ chuyển sang ra hoa thay vì phình củ. Vì vậy đừng gieo quá sớm ở vùng núi cao.
#3 Chọn giống su hào phù hợp
Trong cách trồng su hào, chọn đúng giống quyết định phân nửa thành công. Ba nhóm giống phổ biến ở nước ta:
| Nhóm giống | Thời gian sinh trưởng | Đặc điểm |
|---|---|---|
| Su hào dọc tăm (su hào trứng) | 35 – 50 ngày | Củ nhỏ, cuống lá mảnh, ăn non rất giòn, hợp trồng chậu và trồng xen |
| Su hào dọc trung | 65 – 80 ngày | Củ tròn đều, năng suất cao, được trồng phổ biến nhất |
| Su hào dọc đại | 90 – 100 ngày | Củ rất to, để được lâu nhưng dễ bị xơ nếu thu muộn |
Trồng ban công hay sân thượng, bạn nên chọn nhóm dọc tăm hoặc dọc trung cho nhanh được ăn. Nếu là lần đầu, hãy mua hạt giống ở cửa hàng uy tín, còn hạn sử dụng và có bao bì rõ ràng.
#4 Chuẩn bị chậu và đất trồng
Khâu đất là nền móng của cả cách trồng su hào. Đất tốt thì cây ít bệnh, củ phình nhanh và ít bị xơ.
Chậu trồng: thùng xốp, chậu nhựa hoặc khay trồng rau đều được, miễn sâu tối thiểu 20 – 25cm và có lỗ thoát nước. Thùng xốp cỡ lớn trồng được 3 – 4 cây, chậu nhỏ chỉ nên trồng 1 cây.
Đất trồng: su hào rễ nông, ăn khỏe nên cần đất tơi xốp và giàu mùn. Bạn trộn đất thịt nhẹ với phân chuồng hoai mục hoặc phân compost tự ủ theo tỷ lệ khoảng 2:1, thêm xơ dừa và trấu hun cho thoáng. Tham khảo thêm tỷ lệ trộn đất trồng rau để có hỗn hợp chuẩn.
Độ pH nên giữ trong khoảng 6,5 – 6,8. Ngưỡng này vừa giúp cây hút dinh dưỡng tốt, vừa hạn chế bệnh sưng rễ (clubroot) rất hay gặp ở cây họ cải. Nếu chưa rõ đất nhà mình thế nào, bạn xem bảng độ pH đất cho từng loại cây trồng.
Luân canh: đừng trồng su hào vào chỗ vừa trồng bắp cải, súp lơ, cải xanh hay củ cải vụ trước. Các tài liệu khuyến nông khuyên nên cách ít nhất vài vụ với cây cùng họ để tránh tích tụ mầm bệnh trong đất.
#5 Cách trồng su hào: gieo ươm và trồng cây con
Su hào thường được ươm cây con rồi mới trồng ra chậu, cách này tiết kiệm hạt và cây khỏe đều hơn gieo thẳng.
Bước 1 – Ngâm ủ hạt
Ngâm hạt trong nước ấm pha tỷ lệ 2 sôi 3 lạnh khoảng 30 phút, sau đó vớt ra ủ trong khăn ẩm 6 – 8 tiếng cho hạt nứt nanh. Bước này giúp hạt nảy mầm đều và loại bớt mầm bệnh bám ngoài vỏ.
Bước 2 – Gieo vào khay ươm
Gieo hạt sâu khoảng 0,5 – 1cm rồi phủ lớp đất mỏng lên trên. Nếu gieo trên luống ươm, giữ hàng cách hàng 7 – 10cm, cây cách cây 5 – 7cm. Tưới phun sương giữ ẩm, đặt khay nơi thoáng mát, tránh nắng gắt.
Ở nhiệt độ khoảng 18 – 21°C, hạt sẽ nảy mầm sau 5 – 10 ngày. Giai đoạn này cây con rất dễ bị bệnh lở cổ rễ, nên bạn đừng tưới đẫm và phải để khay thật thoáng.
Bước 3 – Trồng ra chậu
Khi cây con được 4 – 6 lá thật (khoảng 20 – 25 ngày tuổi), bạn nhẹ nhàng bứng cả bầu đất trồng sang chậu. Chọn chiều mát để trồng, tưới đẫm ngay sau khi trồng và che nắng 2 – 3 ngày đầu cho cây bén rễ.
Khoảng cách trồng: muốn củ to thì trồng thưa 30 x 35cm hoặc 30 x 40cm; muốn củ vừa ăn và thu sớm thì 25 x 30cm. Đừng trồng dày quá — cây thiếu sáng sẽ vống lá và củ bé.
#6 Chăm sóc su hào cho củ to đều
Trồng xuống đất mới là nửa chặng đường. Khâu chăm sóc dưới đây mới là thứ quyết định củ to hay bé, giòn hay xơ.
Tưới nước
Đây là khâu quan trọng nhất. Su hào rễ nông nên cần độ ẩm ổn định, khoảng 2,5 – 5cm nước mỗi tuần theo khuyến cáo của USU Extension. Tưới ngày 1 – 2 lần vào sáng sớm và chiều mát, giữ đất ẩm đều như bọt biển vắt nhẹ.
Điều tối kỵ là để đất khô kiệt rồi tưới ào một trận. Kiểu tưới này khiến củ nứt toác chỉ sau một hai ngày.
Bón phân
Su hào cần nhiều dinh dưỡng nhưng phải cân đối. Bón lót đầy đủ phân chuồng hoai mục ngay từ đầu, sau đó bón thúc 3 đợt:
- Đợt 1 (7 – 10 ngày sau trồng): pha loãng phân hữu cơ hoặc đạm rất nhẹ để cây bén rễ, ra lá.
- Đợt 2 (20 – 25 ngày sau trồng): tăng lượng, kết hợp đạm và kali để cây đủ bộ lá nuôi củ.
- Đợt 3 (khi cây bắt đầu phình củ): tập trung kali, giảm mạnh đạm.
Hai nguyên tắc bạn phải nhớ. Thứ nhất, đừng lạm dụng đạm — thừa đạm cho lá to xanh mướt nhưng củ nhỏ, dễ nứt và ăn nhạt. Thứ hai, ngừng bón đạm ít nhất 15 ngày trước khi thu hoạch để củ chắc thịt và an toàn khi ăn.
Cây họ cải rất cần bo (boron). Thiếu bo là nguyên nhân phổ biến khiến ruột củ bị rỗng, xốp. Bón đủ phân hữu cơ hoai mục thường đã cung cấp đủ lượng bo cây cần.
Tỉa lá và làm cỏ
Khi củ bắt đầu phình, bạn tỉa bỏ vài lá gốc đã già vàng cho gốc thoáng. Nhưng tuyệt đối đừng vặt lá non — bộ lá chính là “nhà máy” nuôi củ, vặt nhiều thì củ không lớn nổi.
#7 Sâu bệnh thường gặp trên su hào
Trồng tại nhà, bạn nên ưu tiên biện pháp thủ công và sinh học, hạn chế tối đa thuốc hóa học vì su hào là rau ăn trực tiếp.
- Sâu tơ: gây hại suốt vụ, ăn thủng lỗ chỗ mặt lá. Bắt tay khi mật độ thấp, che lưới chắn côn trùng, luân phiên chế phẩm sinh học BT hoặc dầu neem.
- Sâu xám: cắn đứt ngang thân cây con vào ban đêm. Soi đèn bắt buổi tối, dọn sạch tàn dư trước khi trồng.
- Rệp: bu mặt dưới lá, hút nhựa làm lá xoăn. Xịt mạnh vòi nước hoặc dùng dung dịch xà phòng loãng.
- Bọ nhảy: đục lá non thành lỗ nhỏ li ti. Che lưới ngay từ khi trồng là cách hiệu quả nhất.
- Thối nhũn, sương mai: phát sinh khi ẩm cao và trồng dày. Nhổ bỏ cây bệnh ngay, giữ luống thoáng, tránh tưới lên lá buổi tối.
#8 Ba lỗi hay gặp và cách khắc phục
Dù đã làm đúng cách trồng su hào ở trên, bạn vẫn có thể gặp ba tình huống khó chịu sau. Nhận ra sớm thì đều xử lý được.
Củ bị nứt
Nguyên nhân chính là độ ẩm dao động đột ngột và bón thừa đạm. Vỏ củ không lớn kịp phần thịt bên trong nên bung ra. Cách xử lý: tưới đều đặn thay vì tưới dồn, bón cân đối N-P-K, ưu tiên phân hữu cơ và ngừng đạm sớm trước thu hoạch.
Củ bị xơ, dai như gỗ
Ba thủ phạm quen thuộc là nắng nóng, thiếu nước và thu hoạch quá muộn. Su hào để quá lứa gần như chắc chắn bị xơ. Hãy trồng đúng vụ mát, giữ ẩm đều và thu đúng thời điểm ở mục dưới.
Cây tốt lá nhưng không phình củ
Thường do trồng quá dày, thiếu nắng, hoặc bón quá nhiều đạm khiến cây dồn sức nuôi lá. Bạn xem lại khoảng cách trồng, chuyển chậu ra chỗ đủ 6 giờ nắng và cắt hẳn đạm, chuyển sang kali. Tình trạng cây họ cải ra hoa sớm thay vì cho thu hoạch cũng tương tự vấn đề trổ ngồng ở cải bó xôi — đều bắt nguồn từ nhiệt độ bất lợi.
#9 Thu hoạch và bảo quản
Thu hoạch đúng lúc là khâu cuối cùng nhưng quan trọng bậc nhất trong cách trồng su hào. Thời điểm thu tốt nhất là khi củ đạt đường kính khoảng 6 – 8cm, mặt củ đã bằng và lá non ngừng vươn. Đây là lúc củ giòn ngọt nhất. Nếu để củ phình quá cỡ, phần thịt sẽ bắt đầu hóa xơ dù nhìn bề ngoài vẫn đẹp.
Tùy giống, bạn thu sau khoảng 35 – 50 ngày (dọc tăm), 65 – 80 ngày (dọc trung) hoặc 90 – 100 ngày (dọc đại) tính từ khi trồng cây con.
Cắt sát gốc bằng dao sắc, cắt bớt lá chỉ chừa cuống ngắn. Su hào để nơi mát, bọc túi giữ ẩm trong ngăn mát tủ lạnh dùng được 2 – 3 tuần. Phần lá non đừng vứt đi — xào tỏi ăn rất ngon và giàu dinh dưỡng.
#10 Câu hỏi thường gặp
Cách trồng su hào mất bao lâu thì được thu hoạch?
Từ 35 – 100 ngày tính từ khi trồng cây con, tùy nhóm giống. Giống dọc tăm nhanh nhất, chỉ khoảng 5 – 7 tuần là có củ ăn.
Su hào trồng chậu có to củ được không?
Hoàn toàn được, miễn chậu sâu tối thiểu 20 – 25cm, mỗi cây có đủ khoảng 25 – 30cm không gian và nhận đủ 6 giờ nắng. Trồng dày trong thùng nhỏ là lý do phổ biến nhất khiến củ không lớn.
Có trồng su hào ở miền Nam được không?
Được, nhưng khó hơn nhiều vì cây ưa mát. Bạn nên trồng vào tháng mát nhất trong năm, chọn giống ngắn ngày, che lưới giảm nắng và giữ ẩm thật đều để hạn chế củ bị xơ.
Kết luận
Nắm được cách trồng su hào thực ra không khó: trồng đúng vụ mát, đất tơi xốp giàu mùn, tưới ẩm đều đặn, bón cân đối và ngừng đạm sớm, rồi thu đúng lúc củ đạt 6 – 8cm. Chỉ cần giữ vững mấy nguyên tắc đó, một thùng xốp ban công cũng cho bạn những củ su hào chắc thịt, giòn ngọt.
Bạn đã trồng su hào vụ nào chưa, gặp phải nứt củ hay xơ củ không? Hãy để lại bình luận chia sẻ với AZ Farming, và ghé chuyên mục Trồng Rau để tìm thêm nhiều loại rau dễ trồng cho khu vườn nhà mình nhé!
Nguồn tham khảo: Utah State University Extension – Kohlrabi in the Garden; University of Minnesota Extension – Growing kohlrabi in home gardens.
Xin Chào! Tôi là Bao Pham với sở thích nghiên cứu nông nghiệp tôi đã thành lập AZ Farming, với mong muốn đồng hành cùng những người yêu thích nông nghiệp và làm vườn…Cùng xây dựng một nền nông nghiệp xanh sạch hiện đại bền vững.